Italýan ýazyjysy Kalwinonyň “Görünmeýän şäher” atly eserinde şeýle jümle bar: “Şäher düýş ýalydyr we göz öňüne getirip boljak ähli zat düýş görüp biler…”
Adamzadyň beýik medeni dörediji hökmünde şäherler adamzadyň has gowy durmuşa bolan höwesini özünde jemleýär. Adamzat Platondan Muruň döwrüne çenli müňlerçe ýylyň dowamynda hemişe Utopiýa gurmaga umyt baglap geldi. Şonuň üçin, belli bir manyda täze akylly şäheriň gurluşygy has gowy durmuş baradaky adamzadyň fantaziýasynyň barlygyna iň ýakyndyr.
Soňky ýyllarda Hytaýyň täze infrastrukturasynyň çalt ösüşi we "Zatlaryň interneti" ýaly maglumat tehnologiýalarynyň täze nesli bilen akylly şäherleriň gurluşygy we ösüşi doly depginde dowam edýär. Duýup, pikirlenip, ösüp we temperatura eýe bolup bilýän arzuw şäheri kem-kemden hakykata öwrülýär..
Internet of ashyolary ulgamynda ikinji uly taslama:Akylly şäher
Akylly şäher we akylly şäher taslamasy ara alnyp maslahatlaşylan iň işjeň durmuşa geçirilişleriň biri boldy. Ol esasan maksatly we integrasiýalaşdyrylan zatlaryň interneti, maglumatlar we baglanyşyk, şeýle hem çözgütleriň we beýleki tehnologiýalaryň utgaşmasy arkaly amala aşyrylýar.
Wagtlaýyn akylly şäher taslamalaryndan hakyky akylly şäherleriň ilkinji tapgyryna geçmek bilen, akylly şäher taslamalary ep-esli artar. Aslynda, bu ösüş birnäçe ýyl mundan ozal başlady we 2016-njy ýylda çaltlaşdy. Olaryň arasynda akylly şäher taslamasynyň amalyýetde zatlaryň internetiniň öňdebaryjy ugurlarynyň biridigini tapmak kyn däl.
Germaniýanyň “Zatlaryň interneti” seljeriş kompaniýasy bolan “IoT Analytics” tarapyndan çap edilen hasabata görä, “Zatlaryň interneti” taslamalarynyň global paýy nukdaýnazaryndan, “akylly şäher” taslamasy internet senagatyndan soň ikinji uly “Zatlaryň interneti” taslamasydyr. “Akylly şäher” taslamasynda iň meşhur ulanylyş akylly ulag, ondan soň bolsa akylly kommunal hyzmatlardyr.
“Hakyky” akylly şähere öwrülmek üçin, şäheriň dürli taslamalary birleşdirmäge we akylly şäheriň getirýän ähli peýdalaryny amala aşyrmak üçin maglumatlaryň we platformalaryň köpüsini bir ýere jemlemäge toplumlaýyn çemeleşmesi gerek. Şolaryň arasynda,açyk tehnologiýaweaçyk maglumat platformasyindiki tapgyryň açary bolar.
IDC 2018-nji ýylda açyk maglumatlar platformasynyň "Zatlaryň interneti" platformasynyň indiki serhedine öwrüljekdigini aýtdy. Käbir päsgelçilikleriň boljakdygyna we akylly şäherler barada aýratyn agzalmaýandygyna garamazdan, bu açyk maglumatlar platformasynyň ösüşiniň akylly şäherler ulgamynda görnükli orny eýelejekdigi aýdyňdyr.
“IDC FutureScape: 2017-nji ýylda global zatlaryň internetiniň çaklamasy” atly makalasynda IDC bu açyk maglumatlaryň ösüşini belläp geçdi. Kompaniýanyň aýtmagyna görä, 2019-njy ýyla çenli ýerli we sebitleýin hökümetleriň 40% -ine çenlisi köçe çyralary, ýollar we ýol signallary ýaly infrastrukturany borçnamalara däl-de, aktiwlere öwürmek üçin zatlaryň internetini ulanar.
Akylly şäherleriň ulanylyş senariýleri nähili?Belki, biz derrew akylly gurşaw taslamasyny we akylly suw joşmasy barada duýduryş taslamasyny göz öňüne getirmeris, ýöne olaryň akylly şäher taslamasynda möhüm ähmiýete eýedigi inkär edilip bilinmez. Mysal üçin, şäher daşky gurşawynyň hapalanmagy bilen baglanyşykly meseleler ýüze çykanda, bu akylly şäher taslamalaryny gurmagyň esasy sebäpleriniň biridir, sebäbi olar raýatlara gönüden-göni we peýdaly peýda getirip biler.
Elbetde, has meşhur akylly şäher mysallaryna akylly awtoduralga, akylly ýol hereketini dolandyrmak, akylly köçe çyralary we akylly galyndylary dolandyrmak girýär. Şeýle-de bolsa, bu mysallar köplenç netijeliligi ýokarlandyrmak, şäher meselelerini çözmek, çykdajylary azaltmak, şäher durmuşyny gowulandyrmak we dürli sebäplere görä raýatlary birinji orunda goýmak ýaly garyşyk faktorlary birleşdirýär.
Akylly şäherleriň käbir ulanylyş senariýleri ýa-da ugurlary aşakdakylardyr:
Jemgyýetçilik hyzmatlaryraýat hyzmatlary, syýahatçylyk hyzmatlary, jemgyýetçilik ulagy, şahsyýeti anyklamak we dolandyrmak, şeýle hem maglumat hyzmatlary ýaly.
Jemgyýetçilik howpsuzlygyakylly yşyklandyryş, daşky gurşawyň gözegçiligi, aktiwleri yzarlamak, polisiýa, wideo gözegçiligi we adatdan daşary ýagdaýlara jogap bermek ýaly.
Durnuklylykdaşky gurşawyň gözegçiligi, akylly galyndylary dolandyrmak we gaýtadan işlemek, akylly energiýa, akylly ölçeg, akylly suw we ş.m. ýaly.
Infrastrukturaintellektual infrastruktura, binalaryň we ýadygärlikleriň gurluş saglygynyň gözegçiligi, intellektual binalar, intellektual suwaryş we ş.m. ýaly.
Ulag: akylly ýol, tor arkaly ulag paýlaşygy, akylly duralga, akylly ýol hereketini dolandyrmak, ses we hapalanma gözegçiligi we ş.m.
Meýdanlardaakylly lukmançylyk, akylly bilim, akylly dolandyryş, akylly meýilnamalaşdyrma, akylly/açyk maglumatlar, akylly şäheriň funksiýalary we hyzmatlary has integrasiýalaşdyrylandyr, bu bolsa akylly şäheriň esasy mümkinçilik beriji faktorydyr.
Bu diňe "tehnologiýa" esaslanýan akylly şäher däl
Hakyky akylly şähere tarap hereket edip başlanymyzda, aragatnaşyk, maglumat alyş-çalşygy, zatlaryň interneti platformasy we beýleki ugurlar boýunça saýlawlar ösüşini dowam etdirer.
Aýratyn hem akylly galyndylary dolandyrmak ýa-da akylly awtoduralga ýaly köp ulanyş ýagdaýlary üçin, häzirki wagtda akylly şäherlerde ulanylýan "Zatlaryň interneti" tehnologiýa toplumy deňeşdirme boýunça ýönekeý we arzan. Şäher gurşawy, adatça, mobil komponentler üçin gowy simsiz örtüge eýe. Dünýäniň köp şäherlerinde bulutlar, akylly şäher taslamalary üçin niýetlenen käbir nokat çözgütleri we önümler, şeýle hem pes kuwwatly giň meýdan tor birikmeleri (LPWAN) bar. Bularyň hemmesi köp ulanyşlary kanagatlandyrmak üçin ýeterlikdir.
Munyň möhüm tehniki tarapy bar bolsa-da, akylly şäherleriň ähmiýeti mundan has köp. Adamlar hatda "paýhaslylyk" sözüniň manysyny hem ara alyp maslahatlaşyp bilerler. Elbetde, akylly şäherleriň örän çylşyrymly we giňişleýin hakykatynda, gürrüň raýatlaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak we adamlaryň, jemgyýetiň we şäher jemgyýetleriniň kynçylyklaryny çözmek barada barýar.
Başgaça aýdylanda,“Akylly şäher” taslamasynyň üstünlikli şäheri tehnologiýanyň görkezilişi däl-de, binagärlik gurşawynyň we adamyň zerurlyklarynyň (şol sanda ruhy zerurlyklaryň) umumy garaýşyna esaslanýan maksada ýetmekdir.Elbetde, iş ýüzünde her ýurt we medeniýet tapawutlydyr. Esasy zerurlyklar örän umumy bolsa-da, ol has köp iş we işewürlik maksatlaryny hem öz içine alýar.
Häzirki wagtda, aň-paýhas diýlip atlandyrylýan zat, akylly bina, akylly elektrik ulgamy ýa-da akylly şäher bolsun, onuň esasy aragatnaşyk we maglumatlar bolup, olar dürli tehnologiýalar arkaly amala aşyrylýar we karar kabul etmegiň esasy hökmünde aň-paýhasa öwrülýär. Elbetde, bu baglanyşyk diňe zatlaryň internetidigini we baglanyşykly jemgyýetiň raýatlar ýaly möhümdigini aňlatmaýar.
Ilatyň garramagy we howa meseleleri ýaly köp sanly global kynçylyklary, şeýle hem pandemiýadan alnan "sapaklary" göz öňünde tutup, şäherleri täzeden gözden geçirmegiň maksadynyň öňküden has möhümdigi, esasanam durmuş ölçegleriniň we durmuş hiliniň hemişe möhümdigi aýdyňdyr.
“Accenture” raýatlara berilýän döwlet hyzmatlarynyň nukdaýnazaryndan gözleg geçirdi, onda “Zatlaryň interneti” ýaly täze tehnologiýalaryň ulanylyşyny öwrenildi we raýatlaryň kanagatlanmagyny ýokarlandyrmagyň hakykatdanam birinji orunda durýandygyny anyklady. Gözlegiň maglumat diagrammasynda görkezilişi ýaly, işgärleriň kanagatlanmagyny ýokarlandyrmak hem örän ýokary (80%) we köp halatlarda täzelenen internet tehnologiýasynyň ornaşdyrylmagy anyk netijeleri berdi.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 17-nji fewraly
